Kinderen en hun financieel gedrag door het Nibud

Jongeren & geld is een van de aandachtsgebieden van het Nibud

Het Nibud, Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting, vindt het belangrijk dat kinderen leren hun uitgaven af te stemmen op een vast budget. Zo leren zij dat ze keuzes moeten maken en niet meer geld uitgeven dan zij hebben. Het is dan ook positief dat negen van de tien kinderen zakgeld krijgen. Meer ouders zouden wel kleedgeld kunnen geven. Daarvan leren scholieren met een groter budget om te gaan. Met het toenemen van de leeftijd krijgen kinderen meer verantwoordelijkheid van ouders voor hun eigen uitgaven; zij moeten meer uitgaven dus zelf gaan betalen. Het Nibud ondersteunt dit. Zo leren kinderen en jongeren meer financiële verantwoordelijkheid te dragen. Het Nibud hoopt dat meer ouders hun kinderen (een deel van de) uitgaven zelf laten betalen. Nu krijgt bijvoorbeeld een derde van de 17-jarigen alle kosten van zijn mobiele telefoon nog vergoed door zijn ouders.

Financiële opvoeding: hoe kan ik mijn kind leren met geld om te gaan?
Iedere ouder wil dat zijn kind later financieel gezond is en financieel op eigen benen leert te staan. Want financiële beslissingen worden continu gemaakt, vandaar dat een goede financiële opvoeding hierbij noodzakelijk is. Ouders en ook het onderwijs kunnen daarbij helpen. De belangrijkste manier om dat te doen: het kind al van jongs af aan met geld om laten gaan. Want: jong geleerd is oud gedaan …

Een kind dat voor het eerst gaat fietsen, valt. Maar het gaat al gauw steeds beter. Uiteindelijk kan hij helemaal zelf rondjes rijden. Zo werkt het ook met geld. In het begin weet een kind nog niet hoe geld werkt.
Met geld om kunnen gaan gaat dus niet vanzelf. Dat moet je als kind leren. Daarom is het belangrijk om je kind ‘financieel op te voeden’. Dan is hij goed voorbereid op zijn financiële toekomst.
Dit kan op allerlei manieren. Door te praten over geld en geldzaken. Door zelf het goede voorbeeld te geven. En nog belangrijker: door kinderen zelf ervaring op te laten doen met geld.

Geef kinderen de ruimte om het hoe & wat van geld te ontdekken. Laat ze zelf beslissen wat ze kopen van hun geld. Daarbij zullen ze vast wel eens fouten maken, maar dat is niet erg. Omgaan met geld is juist een leerproces. Probeer wel uit te leggen wat er fout is gegaan en hoe het volgende keer anders kan.
Het belangrijkste dat een kind moet leren, is dat hij zijn wensen afstemt op zijn budget. Keuzes maken is hierbij noodzakelijk. Hoe jong of oud het kind ook is, de volgende adviezen kunnen daarbij goed van pas komen.

Niet alles is te koop
Elke ouder heeft het beste met zijn kind voor. Maar het is niet altijd het beste om hem alles te geven wat hij wil. Het is juist goed dat je kind weet dat niet alles mogelijk is. Ook met geld niet. Hier heeft een kind later veel meer aan. Het is belangrijk dat hij leert rond te komen van zijn eigen inkomen.
Laat je kind een overzicht maken van zijn inkomsten en uitgaven. Dan weet hij waar het geld aan opgaat. Geeft je kind te veel uit? Met het overzicht kan hij direct kiezen wat hij echt graag wil hebben. Zo stemt hij zijn wensen af op zijn budget. Op een gegeven moment weet hij dan wel: op = op!

Blijf reclame de baas
Reclame is overal. Op alle mogelijke manieren proberen reclamemakers kinderen te beïnvloeden. Jongeren zijn een interessante doelgroep, omdat ze invloed hebben op de aankopen van hun ouders.
Een wereld zonder beïnvloeding bestaat niet. Maar je kunt kinderen wel leren hoe reclame werkt. Dan leren ze eigen keuzes te maken en worden ze minder snel verleid.

Invloed van leeftijdgenoten
Voor jongeren is de mening van leeftijdgenoten erg belangrijk. Het hoort bij de ontwikkeling van de eigen persoonlijkheid. Wil je kind alleen nog maar dure merkkleding dragen? Geef dan kleedgeld. Dan moet hij wel kiezen: of één broek van een duur merk, of een hele outfit uit een goedkopere winkel. Kleedgeld stimuleert het kind dus na te denken en keuzes te maken voordat hij iets koopt.

Zakgeld = leergeld
Het is slim om kinderen al vanaf ongeveer 6 jaar zakgeld te geven. Ze vinden het leuk om te krijgen en het is leerzaam. Zo leren ze te kiezen en spullen te kopen van hun eigen geld; ze merken hoe duur iets is. Door schade en schande worden ze dan wijzer met geld. Vanaf 6 jaar beginnen kinderen in groep 3 ook met rekenen op school. Ze kunnen deze nieuwe vaardigheden ook goed toepassen op hun zakgeld!

Maak sparen leuk
Ook door te sparen leren kinderen met geld om te gaan: ze leren ‘plannen’ met geld. Laat kinderen op de basisschool een spaarpot gebruiken, het liefst een doorzichtige. Ze zien dan wat er met het geld gebeurt. Zo wordt sparen leuk.
Ook leuk: laat ze uitrekenen hoelang ze moeten sparen om een spaardoel te bereiken. De wens komt dan steeds meer in zicht. Zorg wel dat ze binnen een paar weken hun doel kunnen bereiken. Een aantal maanden is te lang op die leeftijd.

Leerdoelen en competenties
Om het onderwijs en ouders/verzorgers houvast te bieden, heeft het Nibud leerdoelen en competenties opgesteld voor omgaan met geld. Deze geven weer wat kinderen en jongeren op verschillende leeftijden moeten kennen en kunnen op het gebied van geld. Bij alle leeftijden hebben de leerdoelen betrekking op:

– kennismaken met financiële begrippen
– leren keuzes te maken
– reclame de baas blijven
– geldzaken op orde hebben
– zelf geld verdienen
– sparen
– lenen
– verzekeren
– bankzaken regelen

De leerdoelen en competenties zijn te vinden op www.nibud.nl.

Weetjes
• Een kwart van de 12-jarigen heeft een mobieltje met abonnement.
• Scholieren bellen gemiddeld voor 12 euro per maand. Met de leeftijd nemen de belkosten toe. Scholieren van 13 jaar bellen gemiddeld voor 11 euro per maand, 18- jarigen gemiddeld voor 20 euro.
• 22 procent van de 12-jarige scholieren met een bankrekening regelt zijn bankzaken via internet; van de 17-en 18-jarigen is dit 72 procent.
• Gemiddeld geven jongens iets meer geld uit dan meisjes. Dit verschil neemt toe met de leeftijd. Jongens van 14 jaar geven gemiddeld 20 euro per maand meer uit dan meisjes van 14 jaar.
• Scholieren van 12, 13 en 14 jaar besteden geld aan kleine gadgets en accessoires. Voor scholieren vanaf 15 jaar is uitgaan een belangrijke uitgavenpost. Voor 17- en 18-jarigen wordt alcohol een belangrijke uitgavenpost.
• Van alle scholieren heeft 96 procent een mobiele telefoon. Van de 12-jarigen heeft bijna 10 procent geen telefoon.
• Van alle scholieren spaart 88 procent. Iets meer jongens dan meisjes sparen: 89 tegen 87 procent. De 12- t/m 14-jarigen sparen iets meer dan gemiddeld: 89 procent. De 15-en 16-jarigen sparen iets minder dan gemiddeld: 86 procent.
• Van de 12-jarigen krijgt 15 procent (bijna) nooit extra geld van hun ouders als zij daarom vragen; 22 procent krijgt het alleen als hun ouders dat nodig vinden.
• Van de 12-jarigen leent 56 procent nooit.
• Van de 12-jarigen die wel (eens) lenen, leent 62 procent van de ouders. Van de 13- en 14-jarigen leent 61 procent van klasgenoten.
• Lenen gaat om kleine bedragen: van de scholieren tot en met 14 jaar leent de helft minder dan 1 euro per keer en de helft meer dan 1 euro per keer.

Bron: Nibud Scholierenonderzoek 2010-2011

Annemarie KoopsOver het Nibud
Het Nibud is een onafhankelijke stichting die informeert en adviseert over financiën van huishoudens. Het instituut richt zich daarbij vooral op consumenten, maar ook op professionals die werken bij de overheid en de financiële en maatschappelijke dienstverlening.
Jongeren & geld en financiële educatie is een van de aandachtsgebieden van het Nibud. Op dit terrein richt het zich zowel op de jongeren zelf, op het onderwijs als op de ouders. Dit doet men door het ontwikkelen van lesmaterialen over omgaan met geld voor scholen. Voor ouders heeft het Nibud diverse voorlichtingsmaterialen; op de website onder andere richtlijnen voor zakgeld en informatie over de kosten van kinderen, alsmede een boek over financiële opvoeding. Aan alle informatie en adviezen over jongeren & geld ligt onderzoek ten grondslag, waaronder het Nibud Scholierenonderzoek.

Tekst is geschreven door: Annemarie Koop, Nibud

Dit artikel is gepubliceerd in het magazine Kinderwijz maart/april 2013. Een los nummer of abonnement op het magazine Kinderwijz kun je bestellen via www.248media.nl