Rots & Water

Rots & Water is psychofysieke sociale-competentietraining, weerbaarheidstraining en zeer effectieve antipestmethodiek – het programma is geschikt voor jongens en meisjes

Rots & Water is in Nederland ontwikkeld door Freerk Ykema en wordt wereldwijd ingezet. Het basisprogramma is beschikbaar in het Nederlands, Engels, Duits, Indonesisch/Bahasa en Chinees/Mandarijn. Rots & Water is een evidencebased programma. Onderzoeken zijn gepubliceerd in het boek Bringing it Together, samengesteld door de universiteit van Newcastle/Australia en het Rots & Water Instituut NL.

Negatieve beeldvorming
In Nederland komen jongens en jonge mannen vaak negatief in beeld. Te vaak worden zij beschreven als lastposten en te weinig worden hun specifieke kwaliteiten, hun ontwikkelingsopgaven en hun problemen belicht. Van dit laatste blijkt weinig kennis aanwezig te zijn bij ouders, opvoeders en leraren. Jongens worden niet echt gekend en daardoor niet begrepen en gerespecteerd. Ze krijgen daarom niet altijd die begeleiding die ze nodig hebben. Veel ouders en scholen stellen aan jongens hoge eisen die niet stroken met hun ontwikkeling, met als gevolg jongens die afhaken of de aandacht trekken met storend probleemgedrag.

Schoolprestaties
Binnen het onderwijs is over de gehele breedte bij jongens een teruggang in schoolprestaties te constateren. Het zijn vooral de jongens die op scholen opvallen door lastig gedrag, en daarmee samenhangend verlies van motivatie. Jongens doen langer over hun opleiding, en meer jongens dan meisjes haken voortijdig af. Bovendien blijken steeds minder jongens dan meisjes door te stromen naar het hoger en universitair onderwijs.

Jongens dader en slachtoffer van geweld
Een bekend feit is dat jongens veel vaker dan meisjes de daders van geweldsdelicten zijn. Minder bekend is dat het ook vooral jongens zijn die van datzelfde geweld slachtoffer zijn. Gewelddadig gedrag is vaak slechts een uiting van een diepergevoeld ongenoegen, en zou daarom ook zo moeten worden begrepen. Regelstelling, begrip en hulp moeten daarom in balans worden aangeboden.

Risicovol gedrag en zelfdoding
Slachtoffers van risicovol gedrag in bijvoorbeeld het verkeer zijn voornamelijk jongens. Stoerdoenerij, de macht van de kick, het zoeken naar grenzen, het verlies van zelfbeheersing – het heeft al aan vele jongens het leven gekost. Bovendien blijkt dat van degenen die zich in Nederland van het leven beroven, het aantal jongens en mannen veel hoger is (ruim tweemaal hoger) dan het aantal meisjes en vrouwen.

Jongens kwetsbare groep in moderne samenleving
Kortom: jongens en jonge mannen blijken in onze samenleving steeds meer een kwetsbare groep te worden. Deze tendens beperkt zich niet alleen tot Nederland. Ook in landen als Australië, Nieuw-Zeeland, Canada, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en andere westerse landen kent men deze problemen en is men naarstig op zoek naar oplossingen in de vorm van programma’s die recht doen aan jongens. De statistieken verschillen van land tot land, maar het beeld is overal hetzelfde: jongens blijken steeds meer moeite te hebben aansluiting te vinden in het huidige onderwijs en daaropvolgend een plaats in de maatschappij te verwerven. Andersom geldt ook: onderwijs en maatschappij blijken steeds minder oog te hebben voor de specifieke kwaliteiten en ontwikkelingsopgaven van jongens.

Rots & Water ook voor meisjes
Rots & Water is ontwikkeld als een seksespecifiek programma, bedoeld voor jongens. De ervaring heeft echter geleerd dat meisjes minstens zo veel profijt en plezier beleven aan het programma als jongens. Jongens en meisjes ondergaan echter een verschillende socialisatie. Ze zijn op een aantal punten duidelijk verschillend van elkaar, hebben daarom een verschillende ontwikkelingsweg te gaan en worden daarom met verschillende ontwikkelingsopgaven geconfronteerd.
Om tot zelfkennis en begrip en respect voor anderen te komen, volgen jongens meer een fysiek-emotionele ontwikkelingsweg: actie, uitdaging, spel, beweging en doen staan centraal.
Meisjes neigen meer naar een verbaal-emotionele ontwikkelingsweg: gevoelens en emoties worden vooral verbaal met elkaar uitgewisseld. Trefwoorden hier zijn het vermogen tot reflectie, analyseren en verbaliseren van gevoelens. Beide ontwikkelingswegen zijn echter voor zowel jongens als meisjes noodzakelijk om Mens te worden. Soms hebben zowel jongens als meisjes behoefte aan en recht op onderwijs en begeleiding die aanwezige verschillen respecteert. Het spreekt voor zich dat om bovengenoemde redenen het Rots & Water-programma het best tot zijn recht komt als, in ieder geval in een deel van het programma, met afzonderlijke jongens- en meisjesgroepen wordt gewerkt.

Sociale-competentietraining
Het Rots & Water-programma kan worden beschouwd als een weerbaarheidsprogramma en antipestmethodiek, maar dan een programma dat zich onderscheidt van andere programma’s door zijn meervoudige doelstelling en het bredere pedagogisch perspectief waarbinnen de training van weerbaarheid een wezenlijke, natuurlijke functie vervult. Een eenzijdige nadruk op de weerbaarheidsgedachte creëert namelijk eerder een ‘vijanddenken’ dan gevoelens van veiligheid en verbondenheid. Sociale-competentietraining betekent dat jonge mensen leren samenwerken, samen spelen, samen leven. Mensen moeten leren zich onafhankelijk op te stellen (rots) en eigen keuzes te maken, maar ook leren hoe met anderen samen te werken, te spelen en te leven (water). Afhankelijk van de situatie zal voor een rots- of waterhouding moeten worden gekozen. Deze keuze is niet altijd gemakkelijk, maar wordt eenvoudiger als je gecentreerd bent, en gegrond.

Antipestmethodiek
Ook in Nederland worden kinderen en jongeren in de klas, op school en daarbuiten gepest. Rots & Water is juist zo uitzonderlijk effectief omdat het door de vorming van positieve, sociale competenties preventief werkt en blijvend effect bewerkstelligt. In een klas waar Rots & Water wordt ingezet, zal pestgedrag verdwijnen. Schoolbrede implementatie zorgt voor de ontwikkeling van een waarden- en normenstelsel dat pestgedrag voorkomt. Het is vooral door deze effectiviteit dat Rots & Water wereldwijd zo’n sterke vlucht heeft genomen.

Psychofysieke didactiek
Het programma bedient zich van een psychofysieke didactiek, hetgeen wil zeggen dat, startend vanuit een fysieke invalshoek met veel fysieke oefening, mentale en sociale vaardigheden worden aangereikt en verworven. Het programma biedt voor ieder veel plezier en wordt ondersteund door middel van korte groepsgesprekken waarin ruimte is voor zelfreflectie en het maken van korte opdrachten. Voor deze invalshoek is gekozen omdat jongens in de eerste plaats vooral fysiek in de wereld zijn. Zij beschikken over een enorme dosis energie, die uitnodigt en soms dwingt tot bewegen. Daarnaast is het ook zo dat jongens, vaker dan meisjes, moeite hebben met het verwoorden van gedachten, gevoelens en emoties. Een psychofysieke didactiek vangt twee vliegen in één klap. Jongens wordt geleerd hun energie te beheersen en te richten, en tegelijkertijd worden via fysieke vormen van communicatie andere, meer verbaal gerichte communicatievaardigheden aangeleerd. Voor meisjes geldt eenzelfde dubbelslag: zij drukken zich in het algemeen wat gemakkelijker in taal uit, maar via de psychofysieke benadering ervaren zij ook de kracht van hun lichaam, hetgeen hen beter in staat stelt krachtig grenzen aan te geven en eigen keuzes te maken.

Bouwstenen en doelstellingen
De bouwstenen van het Rots & Water-programma zijn zelfbeheersing, zelfreflectie en zelfvertrouwen. Voortbouwend op dit fundament is het mogelijk aandacht te hebben voor de thema’s veiligheid, assertiviteit en communicatie en voor het vinden van een eigen weg (innerlijk kompas), dat met anderen verbindt en richting geeft (solidariteit en spiritualiteit). Het innerlijk kompas betekent dat ieder mens verschillende kwaliteiten heeft en dat deze kwaliteiten zich in de psyche manifesteren als krachten die streven naar het verwezenlijken van deze kwaliteiten. Deze zelfverwezenlijking geeft een diep gevoel van kracht, vreugde en zinvolheid. Dit is vooral voor jongeren die voor belangrijke keuzes staan een belangrijk concept. Een antwoord op vragen naar zin en richting hangt vooral samen met het je bewust worden van eigen kwaliteiten en wensen.

Vier rode draden
De genoemde thema’s worden in het programma door vier rode draden met elkaar verbonden:
1) Het leren gronden (stevig en ontspannen staan), centreren (adem in de buik) en concentreren (het richten van de aandacht/focus).
2) De ontwikkeling van de psychofysieke driehoek: lichaamsbewustzijn – emotioneel bewustzijn – zelfbewustzijn. Emoties drukken zich in het lichaam uit in de vorm van spierspanningen. Je meer bewust zijn van het lichaam kan daarom leiden tot meer inzicht en ervaring van de eigen reactiepatronen, hetgeen een kans biedt tot verdieping van het emotioneel en zelfbewustzijn en het vermogen tot zelfbeheersing aanzienlijk vergroot.
3) De ontwikkeling van fysieke communicatievormen als basis voor de ontwikkeling van andere, meer verbaal georiënteerde vormen van communicatie.
4) Het Rots & Water-concept. De harde, onwrikbare rotshouding versus de beweeglijke, verbindende waterhouding. Dit concept kan op verschillende niveaus worden ontwikkeld en toegepast: op fysiek niveau en op mentaal en sociaal niveau.

Op fysiek niveau betekent dit dat een aanval gepareerd kan worden door hard aangespannen spieren (rots), maar vaak zelfs nog effectiever kan worden opgevangen door een beweeglijk meegaan met de energie van de aanvaller (water).
Binnen een gesprek kan men kiezen voor een harde, onverzoenlijke rotsopstelling of een meer communicatieve wateropstelling, en ook in relaties kan de keuze worden gemaakt tussen een rotsopstelling (‘ik ga gewoon mijn eigen gang’) of een wateropstelling (‘we zijn samen op weg’). Rots kan ook betekenen dat je, afhankelijk van de omstandigheden, vasthoudt aan je principes. Op spiritueel niveau ten slotte vallen de tegenstellingen tussen rots en water weg. Daar ontstaat het inzicht en ervaart men dat beide wegen noodzakelijk zijn om tot zelfverwezenlijking te komen en dat mensen in diepste wezen met elkaar verbonden zijn en een gezamenlijke weg afleggen.

Docentenopleiding: driedaagse basisopleiding
Alle docentenopleidingen worden uitsluitend georganiseerd en gecoördineerd door, of in samenwerking met, het Rots & Water Instituut NL/Gadaku Institute. In de docentenopleidingen worden docenten/hulpverleners enz. getraind om de methodiek aan leerlingen/jongeren over te dragen.
De driedaagse basisopleiding van Rots & Water is geschikt voor de bovenbouw van het basisonderwijs en voor het gehele voortgezet en hoger onderwijs (basis- en vervolgprogramma). Implementatie van het programma heeft een positieve invloed op de manier waarop leerlingen met elkaar omgaan, maar ook de relatie leerling-leraar verandert vaak in positieve zin. Implementatie van het programma draagt ook in sterke mate bij aan het denken over en vormen van een positief pedagogisch-didactisch concept dat richtinggevend is voor de lespraktijk van alledag. Liefde voor het werken met jongeren is hierin onontbeerlijk.
Het is mogelijk meerdere jaren aaneengesloten met het programma te werken. Vanwege het sterk fysieke karakter zijn (in eerste instantie) vooral de docenten lichamelijke opvoeding en de leerlingbegeleiders bij uitstek geschikt voor het werken met het volledige lesprogramma (schoolklassen, specifieke doelgroepen en individueel). Het is echter zeer aan te raden het gehele schoolteam een (deel)training te laten ondergaan of te informeren via een presentatie om zo een breed draagvlak te creëren. Voor meer info over de Een Dag Introductie Training/EDIT zie www.rotsenwater.nl.

Docentenopleiding: tweedaagse specialisaties
Naast de driedaagse basistraining zijn er drie specialisatietrainingen, elk ondersteund met een gedetailleerd lessenboek, ontwikkeld:
• tweedaagse training Basisschool Schoolbreed (kinderen van 4 t/m 11 jaar);
• tweedaagse training Focus op Meisjes (meisjes in de puberleeftijd en ouder);
• tweedaagse training Rots & Water en kinderen met autismespectrumstoornissen en aanverwante problematiek.

Rots & Water in Nederland en buitenland wijdverbreid
In de afgelopen jaren hebben in Nederland meer dan 1.000 scholen/organisaties de methodiek binnengehaald. In Nederland zijn anno 2013 zo’n 20.000 docenten/hulpverleners/specialisten getraind. Wereldwijd zijn meer dan 35.000 trainers opgeleid en hebben ruim anderhalf miljoen kinderen een Rots & Water-training gevolgd.

Meer informatie over trainingen, trainerslijsten (waarop trainers die trainingen voor kinderen aanbieden) en scholen/organisaties die met Rots & Water werken, zijn te vinden op www.rotsenwater.nl.

Rots & Water Instituut NL/Gadaku Institute
Freerk Ykema
Loet 45
1741 CN Schagen
0224-213346
www.rotsenwater.nl
f.ykema@quicknet.nl