Speel je wijs

Voor iedereen die spel en drama een plek wil geven in het onderwijs of dit wil inzetten ter ondersteuning van de taalontwikkeling van kinderen en het trainen van sociale vaardigheden

‘Door Speel je Wijs werken we nu structureel met drama. De drempel voor het vak wordt door de lessen verlaagd. Zonder ellenlange voorbereiding is er prima mee te werken. De kinderen hebben tijdens de lessen veel plezier en leren zich uiten voor een groep. Ze leren om aandacht en respect te hebben voor elkaar. De betekenissen van woorden en uitdrukkingen worden uitgespeeld, waarmee de lessen een verdieping vormen voor het taalonderwijs. Het niveau van spreekbeurten en presentaties is dit jaar bovengemiddeld. Hier heeft Speel je Wijs zeker aan bijgedragen.’ Aart Reinink – leerkracht groep 6

 

Doelgroep
Speel je Wijs is geschreven voor leerkrachten (speciaal) basisonderwijs, pabo- en theaterstudenten, taal- en dramadocenten.
Ook remedial teachers, logopedisten, kindercoaches en anderen die beroepshalve met kinderen werken, kunnen inspiratie vinden in het boek en de workshops.

Spelend leren
‘Yes, dramales! Lekker niet leren!’ Jay – groep 6

Drama voorziet in de natuurlijke behoefte van kinderen om te spelen. De werkvormen zijn actief, uitdagend en gevarieerd en doen een beroep op de creativiteit; er is ruimte voor iets nieuws of origineels.
Dramales is spelen, bewegen en samenwerken; kinderen hebben plezier en leren bijna zonder het in de gaten te hebben.
In dramalessen kom je tegemoet aan de verschillende leerstijlen van kinderen. Dat kan verrassende kwaliteiten naar boven halen.

Taalontwikkeling en drama
‘Dramalessen zijn anders dan andere lessen. Je leert heel veel taal.’ Annieta – groep 5

Taal is een belangrijk middel om te communiceren. Als kinderen dat middel niet goed beheersen, leidt dat tot problemen. Je hebt ergens letterlijk geen woorden voor of je begrijpt niet wat er wordt bedoeld. Problemen met taalkennis zijn direct in verband te brengen met onderwijsachterstanden. Het gaat dan vooral om woordenschat die weer samenhangt met kennis van de wereld. Een goede woordenschatbasis is van doorslaggevend belang voor schoolsucces.

Drama is bij uitstek geschikt om te werken aan mondelinge taalvaardigheid en woordenschatontwikkeling voor kinderen met verschillende achtergronden en taalniveaus. Het werken met non-verbale aspecten geeft kinderen met een kleinere woordenschat de mogelijkheid om gelijkwaardig mee te doen.

Casus
In groep 8 komt het woord ‘boulevard’ aan bod. Een aantal kinderen denkt het woord te kennen. ‘Iets met boten.’ Inderdaad, dat zou kunnen. Het is een plek en soms kun je daar ook wel boten zien. De andere groep-achters knikken, dit klinkt logisch. Dan vult een jongen aan: ‘Het moeten dan wel véél boten zijn, want anders zeg je niet BOELevaar.’
Het kwartje valt bij me: niemand in deze klas in een dorpje in Oost-Nederland heeft ooit van het woord ‘boulevard’ gehoord. Ze associëren slechts op de klank. Een enkeling is wel eens bij zee geweest, maar het grootste deel niet.
Ik schrijf het woord op om te laten zien hoe je het spelt. De term ‘leenwoord’ kennen ze. Ik laat een afbeelding zien van een boulevard en vertel wat het is. Nu blijkt één leerling toch wel eens op een boulevard te zijn geweest, op vakantie in Frankrijk.
We bespreken wat mensen op een boulevard zoal doen en gaan ermee spelen. Elk kind krijgt een opdracht. De een moet een krant kopen, de ander skeelers huren, een drietal zit op een terras van de zee te genieten. Een ander groepje maakt geluiden die je zoal op een boulevard hoort. Dat is nog niet eenvoudig, maar na overleg weten ze toch geluiden te verzinnen: de zee, een meeuw, pratende mensen, terrasgeluiden, …
Na schooltijd vang ik op dat een moeder aan haar zoon vraagt: ‘En, heb je nog wat bijzonders gedaan vandaag?’, waarop haar zoon antwoordt: ‘Jaaahh, we zijn nog even op een boulevard geweest.’

Het is verhelderend als kinderen letterlijk met taal mogen spelen. Je begrijpt taal namelijk beter als je die ook daadwerkelijk beleeft.

Sociale vaardigheden en drama
‘Ik vind het superleuk om toneel te spelen. Ik heb geleerd hoe je moet vragen of je mee mag spelen. Iedereen mag de kans krijgen om toneel te spelen.’ Sam – groep 5

Drama biedt uitstekende mogelijkheden om sociale vaardigheden te trainen. Doordat het ‘maar spel’ is, geeft het ruimte om nieuwe ervaringen op te doen en andere rollen uit te proberen. Je kunt kinderen handvatten geven om goed om te gaan met verschillende sociale situaties. Spel vormt daarmee een oefengebied voor de werkelijkheid.

In dramalessen leer je om te overleggen, samen vorm te geven en te spelen. Daarbij is het belangrijk om doelen te stellen, compromissen te sluiten en eventuele problemen op te lossen. Kinderen leren dus om samen verantwoordelijkheid te nemen. Ze groeien en worden zich bewuster van hun eigen mogelijkheden en die van klasgenoten.

‘Je ziet wat anderen kunnen en wat wij niet wisten.’ Mariëlle – groep 8

Kinderen leren om te presenteren, applaus in ontvangst te nemen, te reflecteren, anderen respectvol van feedback te voorzien, zelf feedback te ontvangen en vooral: samen van vreugdevolle momenten te genieten.

Het boek Speel je Wijs
Auteur: Irma Smegen
Soort: gebonden
Afmeting: A4-formaat
Aantal pagina’s: 246
ISBN: 9789023250081

Speel je Wijs is onderverdeeld in drie delen:

1.            Inhoudelijke informatie:

•            Wat is drama, hoe geef je dramalessen en waarom kan drama een verrijking zijn binnen het onderwijs?

•            Taalontwikkeling en woordenschatdidactiek.

•            Differentiatiemogelijkheden.

2.            Praktische informatie:

•            Uitleg van 50 dramatische spel- en werkvormen. Elk spel wordt toegelicht met een lesvoorbeeld.

•            Hoe maak je een theaterproductie met kinderen tot een succes?

3.            Dramalessen voor de groepen 5 tot en met 8

•            Elke les duurt circa 45 minuten en bestaat uit drie tot vier spelonderdelen. Deze spelen kun je ook apart aanbieden, bijvoorbeeld tussen een reken- en aardrijkskundeles.

•            Bij iedere les staan doelstellingen vermeld op het gebied van drama, taal en sociale vaardigheden. De leerkracht bepaalt zelf waar de nadruk op ligt.

 

Inhoud workshop Speel je Wijs
‘De workshop was inspirerend, leuk en ontspannend. We hebben veel gelachen tijdens de uitvoering van de opdrachten. Ik heb geleerd hoe je op speelse en doordachte wijze effectief aan mondelinge taalontwikkeling en sociale vaardigheden kunt werken.’ Willy de Klijn – toetsdeskundige Cito

De Speel je Wijs-workshop is een actieve workshop waarin deelnemers kennismaken met de werkwijze en handvatten krijgen om direct in de klas toe te passen. De workshops duren anderhalf uur en bestaan uit een gecombineerd aanbod van theorie en praktijk.

Wanneer men kiest voor meerdere workshops, kan elke workshop op een ander onderdeel gericht zijn. Mogelijke thema’s zijn:

•            Sociaal-emotionelevaardigheidstraining en drama

•            Woordenschat vergroten door middel van drama

•            Mondeling taalonderwijs en drama

•            Filosoferen met drama

•            Drama als middel binnen andere vakgebieden

•            Coöperatief spel en drama

•            Meervoudige intelligentie en drama

•            Presentaties en theatervoorstellingen maken

Deelnemers zitten na de workshop vol inspiratie en lesideeën om drama een plek te geven in de onderwijspraktijk. Ze zijn op de hoogte van de didactiek van goed woordenschatonderwijs en kennen de mogelijkheden van drama om taal en sociale vaardigheden te ontwikkelen.

De workshop kan worden aangepast aan de behoefte van de aanvrager.

Trainer en auteur
Irma Smegen (1970) is dramadocent en leerkracht basisonderwijs. De lessen uit Speel je Wijs geeft Irma op verschillende basisscholen en ze ondersteunt scholen bij de implementatie van drama in het curriculum.

In 2013-2014 produceert ze een Speel je Wijs-theatervoorstelling en werkt ze als dramadocent voor de International Teacher Education for Primary Schools (ITEPS).

Speel je WijsWoordenschat voor de groepen 1 tot en met 4 verschijnt in het voorjaar van 2014.

Meer informatie
Werkmateriaal bij de lessen (zoals opdrachtkaartjes en scripts) zijn te vinden op www.speeljewijs.vangorcum.nl. Op deze site staan ook de recensies.
Op de Facebookpagina www.facebook.com/speeljewijs is nieuws rond Speel je Wijs te lezen en vind je onder meer inspiratie en informatie over kunsteducatie en onderwijs.

Naam methode: Speel je Wijs
Naam contact: Koninklijke Van Gorcum
Postbus 43
9400 AA Assen
0592-379555
www.speeljewijs.vangorcum.nl
E-mailadres Irma Smegen: speeljewijs@live.nl